1.محوریت خداوند:

 خداوند متعال که خالق و پدیده آورنده جهان و انسان است، غنی بالذات است، بسیط من جمیع الجهات است، کامل مطلق است، جهان یکسره فعل اوست، سراسر گیتی مظهر اراده و مشیت اوست.

2.واقعیت جهان:

 جهان، ماهیت از اویی دارد، یعنی واقعیت جهان واقعیت از اویی است. یعنی به تمام واقعیتش انتساب به حق است، واقعیتش و اضافه و نسبتش به حق یکی است معنی مخلوق بودن همین است، و در این صورت فرق نمیکند که جهان آغاز زمانی داشته باشد یا نداشته باشد اگر جهان آغاز زمانی داشته باشد، یک واقعیت از اویی محدود است و اگر نداشته باشد، یک واقعیت از اویی نامحدود؛ محدود بودن و نامحدود بودن زمانی، تأثیری در واقعیت خَلقی و از اویی جهان ندارد.

3.حرکت جهان:

 جهان که واقعیت از اویی دارد و به اصطلاح حادث ذاتی است، علاوه بر آن حدوث زمانی دارد (یعنی یک واقعیت متغیر و متحرک است بلکه عین حرکت است، و چون عین حرکت است یک حدوث مستمر است و دائماً در حال خلق شدن است) دائماً در حال حدوث و فناست، یک لحظه نیست که جهان خلق و فانی نشود.

4.هدایت تکوینی:

 جهان، یک واقعیت هدایت شده است، تکامل جهان، تکامل هدایت شده است. تمام ذرات جهان در هر مرتبه ای هستند از نور هدایت برخوردارند؛ غریزه، حس، عقل، الهام، وحی، همه مراتب هدایت عامه جهان اند «ربُنا الذی اعطی کلَّ شیء خلقَه ثم هَدی» به هر چیزی آن نوع خلقتی که شایسته اش بود عطا کرد و سپس آن را هدایت نمود.

5.فرجام جهان:

 این جهان ماهیت به سوی اویی دارد، یعنی همان طور که از اوست، به سوی او هم هست پس جهان در کلّ خود یک سیر نزولی طی کرده و در حال طی کردن یک سیر صعودی به سوی اوست همه از آن خدایند و به سوی خدا بازگشت می نمایند «انا لله و انا الیه راجعون»
«ألا الی الله تصیر الامور»

6.وحدت جهان:

 جهان به حکم این که از یک مبدأ صدور یافته و با سیری هماهنگ به سوی او باز می گردد و به حکم آنکه تحت تدبیر قوایی شاعر و مدبّر به حرکت خود ادامه می دهد، از نوعی وحدت برخوردار است شبیه وحدت ارگانیک یک موجود.

7.عکس العمل جهان:

 جهان به حکم این که یک واحد زنده و پویا است، یعنی قوای ذی شعور، جهان را تدبیر می کنند -فالمدبرات امراً - از نظر رابطه جهان و انسان، جهان عمل و عکس العمل است یعنی جهان نسبت به نیک و بد انسان بی تفاوت نیست... احیاناً نیکی در نقطه ای از تو سر می زند و تو پاسخ و پاداش آن را از نقطه ای دیگر که انتظار آن را نداری دریافت خواهی کرد؛ چون جهان خدا دارد و خدا نیکوکاران را دوست دارد.

8.خزائن غیبی اشیاء:

 واقعیات این جهان، درجه تنزل یافته و مرتبه نازله واقعیات جهانی دیگر است که جهان غیب نامیده می شود؛ آنچه در این جهان به صورت امری مقدر و محدود است، در مرتبه ای و در جهانی مقدم بر این جهان (جهان غیب) به صورت وجودی نامقدر و نامحدود و به تعبیر قرآن به صورت خزائن وجود دارد «و إن من شیءٍ الاّ عندنا خزائنُه و ما ننزّله الاّ بقدرٍ معلوم»

9.نظام علّی و معلولی:

 بر عالم یک سلسله سنن و قوانین لایتخلف حکمفرماست که لازمه نظام علی و معلولی جهان است. جهان دارای نظام متقن علّی و معلولی، سببی و مسببی است فیض الهی و قضا و قدر او به هر موجودی، تنها از مسیر علل و اسباب خاص خود او جریان می یابد.

10.اسباب غیرمادی:

 نظام علت و معلول، و اسباب و مسببات منحصر به علل و معلولات مادی و جسمانی نیست. جهان در بُعد مادی خود، نظام علّی و معلولی اش مادی است و در بعد ملکوتی و معنوی خود، نظام علّی و معلولی اش غیر مادی است، و میان دو نظام تضادی نیست، هر کدام مرتبه وجودی خود را احراز نموده است ملائکه، روح، لوح، قلم، کتب سماوی و ملکوتی، وسایط و وسایلی هستند که به اذن پروردگار، فیض الهی به وسیله آنها جریان می یابد.

11.ماهیت شرور:

 در جهان، هم خیر است و هم شر، هم سازگاری است و هم ناسازگاری، هم جود است و هم منع و امساک، هم نور است و هم ظلمت، هم حرکت و تکامل است و هم سکون و توقف؛ اما آنچه وجود اصیل دارد خیر است، سازگاری است، جود است، نور است، حرکت است؛ شرّ، تضاد، منع، ظلمت، سکون، وجودهای تبعی و طفیلی هستند. در عین حال همین امور تبعی و طفیلی نقش اساسی در فتح باب خیرات، و در سازگاریها و تلائمها، در جودها، در نورها، در حرکتها و تکاملها دارند.

12.محوریت حقّ:

 جهان، زمین و آسمان به حق و به عدل بر پاست «ما خلقنا السموات و الارض و ما بینهما الاّ بالحق»

13.ثبات حقّ:

 حقیقت جاودانه است یک حقیقت علمی اگر بالتمام حقیقت است، برای همیشه حقیقت است و اگر خطاست، برای همیشه خطاست و اگر جزئی از آن حقیقت است و جزئی خطاست، آن جزء که حقیقت است برای همیشه حقیقت است و آن جزء که خطاست برای همیشه خطاست. آنچه متغیر و متبدل است واقعیت[=وجود] است، آن هم واقعیتهای مادی.

14.غلبه نهایی حقّ:

 سنت الهی در این جهان بر پیروزی نهایی حق بر باطل است، حق و اهل حق پیروزند و خدا با آنها است