جهان از نگاه توحیدی ومادی

1- جهان دستگاهی منظم و منطقی است که به وسیله قدرتی مدبر و خالقی خدانام آفریده شده است. از کوچکترین پدیده جهان آفرینش گرفته تا بزرگترین پدیده ها دارای نظم است و نظم و هماهنگی حاکم بر آنها گواه بر وجود آفریدگار جهان می باشد.
در برابر این جهان نگری، جهان نگری مادی قرار گرفته که پیدایش جهان را بر اثر تصادف و یا فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی توجیه می کند و در تکوین آن از اعتقاد به وجود خدا سرباز می زند.

2- جهان آفرینش یکپارچه در حال حرکت و پویش است. جهان دستگاهی ساکن و ثابت نیست تا همواره به یک حال باقی بماند، بلکه هر آن در حال " شدن " و " تحول " است. جهان نگری مادی نیز سخن از حرکت و تحول به میان آورده، جهان نگری الهی را متهم می کند که به حرکت جهان اعتقاد ندارد، در حالی که جهان نگری الهی از پیشگامان اعتقاد به چنین نظریه ای بوده است و تنها در جهان نگری توحیدی است که جهان معنی و مفهوم پیدا می کند، چرا که بر اساس جهان نگری توحیدی جهان در عین حالی که حرکت می کند مسیر و هدفی مشخص را نیز دنبال می نماید. یعنی جهان به سوی هدفی خاص حرکت می کند که هر " آن " به سوی آن هدف نزدیکتر می شود.

3- جهان آفرینش از آنجا که آفریده ی یک خدا و یک خالق است نه خدایان بی شمار، از انسجام و وحدت برخوردار است. در حالی که جهان نگری مادی جهان را قطعه قطعه فرض می نماید، به طوری که هر یک از اجزا آن پراکنده و گسیخته می باشد و هیچ نوع وحدتی را تشکیل نمی دهند، در جهان نگری توحیدی جهان از وحدت و هماهنگی خاصی برخوردار است. وحدتی از نوع وحدت اندام بدن که به طور جمعی در یکدیگر تاثیر متقابل گذارده، هر یک هدف خاصی را در جهت هدف کل دنبال می کنند.

4- در جهان نگری توحیدی همه ی اجزا و پدیده های جهان آفریده خدا می باشد نه آنکه قسمتی از آن را که به گمان انسان ها خیرند خدا آفریده باشد و قسمت دیگر آن را که شرند موجودی به نام اهریمن یا شیطان آفریده باشد. چرا که در جهان نگری الهی شرور اموری نسبی و عدمی می باشند که یا از وجود حقیقی برخوردار نیستند و یا برای انسان ها مفید نیستند. این اصل علاوه بر آنکه وجه امتیاز جهان بینی الهی بر جهان بینی مادی به شمار می رود معیاری برای سنجش جهان بینی شرک.

5- جهان آفرینش بر اساس قوانین و سنت های خاصی تکوین یافته که این قوانین و سنت ها حاکم بر همه پدیده ها و موجودات جهان آفرینش هستند.
فلسفه به شناسایی قوانین و سنت های کلی هستی و علم به قوانین حاکم بر پدیده های جهان طبیعت که جزیی هستند می پردازد. علیت و معلولیت، ضرورت و امکان از سنت های فلسفی عالم هستی و جاذبه ی عمومی، رابطه میان فشار و حجم در گازها و ... از قوانین و سنت های علمی جهان به شمار می روند. سنت های عالم طبیعت در بطن سنت ها و قوانین کلی هستی قرار گرفته اند. به این بیان که قوانین فلسفی آفرینش شامل همه قوانین علمی جهان طبیعت می شود. اما عکس آن صادق نیست. یعنی قوانین علمی شامل قوانین فلسفی نمی شود. مثلاً اصل علیت که از قوانین کلی هستی می باشد حاکم بر همه قوانین طبیعی است، اما قانون جاذبه که از سنت های عالم طبیعت است همه عالم هستی را در بر نمی گیرد.

6- هر پدیده ای که در جهان موجود است دارای تعادل وجودی است و بر اساس اندازه گیری های خاصی تشکیل شده است. به طوری که اگر اندکی از اندازه ها و روابط موجود میان عناصر وجودی آنها به هم می خورد جهان آفرینش قابل زیست نمی بود بنابراین همه منظومه خورشیدی و...در تعامل و تعادل اند

7- جهان آفرینش با تمام اجزا و پدیده هایش یک نظام وجوبی و ضروری است که هر پدیده ای در جای خاص خود قرار گرفته و امکان آن نبوده تا در جای دیگر قرار گیرد. و اگر می بینیم که یک چیز سنگ شده و چیز دیگر درخت و یا یک موجود حیوان است و موجودی دیگر انسان نباید بر این اعتقاد باشیم که در جهان آفرینش تبعیض به کار رفته است، چرا که اینها تفاوت اند نه تبعیض و تفاوت ها نیز همواره از ناحیه موجودات می باشد نه از ناحیه مبدا وجود. به بیان دیگر استعداد و قابلیت هر پدیده ای در جهان آفرینش همان بوده که در حال حاضر هست و برای هیچ پدیده ای امکان آن نبوده تا به گونه ای دیگر باشد. مثلاً برای سنگ امکان آن نبوده تا درخت شود و یا درخت قابلیت و استعداد آن را نداشته تا حیوان شود.

8- جهان آفرینش که از روی نظم و حساب تشکیل شده، به سوی هدف خاصی در حرکت است و بر همین اساس همه اجزا و موجودات آن چونان کاروانی به سوی مقصدی خاص در حرکتند. هدف داری جهان آفرینش از نقطه نظر ارائه یک جهان بینی مناسب به انسان از مهمترین ویژگی های جهان نگری الهی است. به طوری که پایه و اساس بسیاری از اصول و مبانی مکتب توحیدی قرار می گیرد و مهمترین وجه امتیاز جهان بینی الهی بر جهان بینی مادی به شمار می رود.

9- هستی در جهان نگری الهی منحصر به ماده و محسوسات نیست و عوالمی غیر مادی و غیر محسوس نیز به عالم غیب