خود شکوفایی از دیدگاه روانشناسی انسان گرا

مزلو یکی از روان­شناسان انسان­گرا معتقد است، برای کودک انسان از ابتدا که متولد می­شود، نخستین نیازی که مطرح می­شود، این است که بتواند برای زنده ماندن از منبعی کسب غذا کند.
نیاز دوم، نیاز به امنیت است که نقش بسیار مهمی در دوره­های بعدی زندگی فرد و داشتن اعتماد به نفس در او دارد. نیاز به عشق و تعلق خاطر، سومین نیاز است. نیاز به ارزشمند بودن نیاز چهارم و نیاز به تحقق خود نیاز پنجم است مسلماً ارضای هر کدام از این نیازها دستاوردهایی را در بردارند و ارضای یک نیاز هرچه باشد، زمانی که این ارضا حقیقی باشد، به شکل‌گیری شخصیت کمک می­کند. به­ علاوه، هر گونه ارضای حقیقی نیاز، فرد را در مسیر پیشرفت و رشدی سالم سوق می­دهد

بنابراین، ارضای متعادل این نیازها نه تنها موجبات سلامتی جسمی و روانی فرد را تأمین کند، بلکه او را در مسیر خودشکوفایی قرار می­دهد. مسلماً تا زمانی که فرد به میزانی از تعادل روحی و روانی نرسیده باشد، نمی­تواند زمینه متعالی کردن خود را فراهم کند. خود شکوفایی در نظریه‌های انسان­گرایی و به­ خصوص نظریه شخصیت مزلو دارای مفهومی بنیادی است و در واقع، نظریه مزلو از کنکاش درباره افراد خودشکوفا حاصل شده است. مزلو معتقد است که برای درک ماهیت انسان باید نمونه‌هایی از انسان را که خلاقترین، سالمترین و رشد یافته‌ترین افراد هستند، مطالعه کنیم و به همین منظور، او گروه کوچکی از افراد را انتخاب کرد و به مطالعه زندگینامه آنها پرداخت

مزلو پس از مطالعه روی نمونه کوچکی از افراد خودشکوفا، دوازده ویژگی را برای خودشکوفایی ذکر کرد که عبارتند از:
1- ادراک بسیار کارآمد از واقعیت؛ 2- پذیرش خود، دیگران و طبیعت به­ طور کلی: خود شکوفایان قادرند دنیا را آنچنان که هست، بدون آلودگی به اعتراض و پیش­داوری­ها درک کنند و ماهیت خود را بدون کوشش برای جعل یا تحریف آن و همین­طور ضعف­های مردمان دیگر را درک ­کنند و بپذیرند؛
3- سادگی و طبیعی بودن: آنها وانمود نمی­کنند تا چیزی باشند که نیستند، آنها خودشان هستند؛
4- تمرکز بر روی مشکلات به جای تمرکز روی خود: خودشکوفایان احساس می­کنند مسؤولیتی دارند و تلاش خود را صرف انجام آن می­کنند؛
5- نیاز به استقلال و داشتن حریم خصوصی: آنها به دلیل متکی بودن به خودشان می­توانند تنهایی را تحمل کنند و به علت همین احساس بی نیازی به دیگران و کناره گیری نسبی از مردم غالباً نامهربان و سرد می‌شوند. چنین حالتی صرفاً ناشی از خودمختاری و احساس استقلال آنهاست؛
6- احساس درک تازه و مداوم: همواره جهان اطراف خود را با شگفتی و حیرت تجربه می­کنند و اگر مکرراً تجربه ای را درک کنند، هر بار برای آنها جذابیت خاصی دارد؛
7- تجربه‌های عرفانی: خودشکوفایان دارای لحظات اوج هستند که در آن لحظه، خود و جهان مادی را فراموش می­کنند و احساس قدرت فوق العاده دارند؛ 8- علاقه اجتماعی: افراد خودشکوفا با دیگران احساس همدلی و همدردی دارند؛
9- روابط بین فردی: افراد خودشکوفا در روابط میان­ فردی، دوستانی انتخاب می­کنند که خودشان هم خودشکوفا هستند؛ 10- خلّاق بودن: آنها افراد خلّاقی هستند و همچنین در فعالیت­ها، خود انگیخته و انعطاف پذیر هستند. متواضع بوده، آمادگی پذیرش خطاهای خود را دارند و ترسی از کارهای اشتباه و احمقانه ندارند؛ 11- ساختار شخصیتی دمکراتیک: افراد خودشکوفا، شکیبا و پذیرندۀ همه کس­اند و هیچ گونه پیش­داوری نژادی و مذهبی ندارند؛
12- مقاومت در برابر فرهنگ پذیری: افراد خودشکوفا خودمختار و مستقل­اند و در نتیجه خود را آزاد می­بینند، در برابر فشارهای اجتماعی و فرهنگی مقاومت می­کنند و به­ وسیلۀ طبیعت درونی خودشان هدایت می‌شوند، نه به­ وسیلۀ طبیعت فرهنگی جامعه.