مقدّمه
امکان و لزوم نزدیک شدن انسانها به خدای متعال، از موضوعات مهم و مورد توجه قرآن کریم است. قرآن این امر را با واژگانی گوناگون، همچون «قرب»، «زلفی»،«عند»، «دنو»، و «لقاء» بیان داشته است. به عبارت دیگر، قرآن با تعبیرهای متفاوت، انسان نزدیک شدة به خداوند را توصیف کرده است.
از منظر اسلام، این تقرّب کمال انسان است و انسان متصف به این کمال با تعابیری همانند «مطهّر»، «صدّیق»، «شهید» (به معنای گواه بر اعمال دیگران)، «مرضیّ»، «مخلَص»، و «مطمئن» شناخته میشود.
به بیان دیگر، نظام اخلاقی و معنوی اسلام، همچون سایر نظامهای اخلاقی و عرفانی، بر این باور است که یک مطلوب نهایی برای انسان وجود دارد. اسلام آن مطلوب نهایی را، که بالفطره برای انسان مطلوب است و قرآن از آن به «سعادت»، «فلاح»، «فوز» و امثال آن تعبیر میکند، نزدیک شدن به خدای متعال میداند.
از منظر دین توحیدی اسلام، هدف اصلی نیل به «حقیقت»، یعنی خود خداوند است. اهداف دیگر تبعی است. قرب به خدا پیوند با خداوند است و نفس پیوند با حضرت حق در اسلام، کمال است، هرچند این هدف با اهداف تبعی و فوایدی نیز همراه است. بنابراین، با وجود آثار فراوان قرب، خود قرب مطلوب بالذات است و خود کمال و سعادت انسان است. از اینرو، در قرآن کریم و روایات، کمال نهایی انسان بر «قرب الی الله» منطبق شده است. قرب به خدا، سلوک یک مؤمن به جانب خداوند است. در این نگاه، مؤمن حقیقی تنها طالب خداست و هر چیز دیگر را نیز برای تقرّب به خدا میخواهد.
به هر روی، جایگاه و منزلت مقرّبان بارگاه الهی در قرآن با تعابیر گوناگونی بیان شده که برخی از آنها در اینجا، به اختصار، بررسی میگردد:
تعابیر گوناگون دربارة قرب الهی در فرهنگ اسلامی
Post #3357
117