فصل هفتم: پيامدهاى مبحث تجلى
پيامدهاى مبحث تجلى،
پيامدهاى فلسفى،
الف) تجلى و توحيد افعالى
ما چو ناييم و نوا در ما زتست
ما چو شطرنجيم اندر برد و مات
ما همه شيران ولى شير علم
حمله مان از باد و ناپيداست
ما چو كوهيم و صدا در ما زتست
برد و مات ما زتست اى خوش صفات
حمله مان از باد باشد دمبدم
باد جان فداى آن كه ناپيداست باد
«مولانا»
عرفا مساله نفى تاثير و سلب عليت از اشيا را تحت عناوينى، همچون «توحيد افعالى » و نيز قاعده «الاسباب معدات لامؤثرات » و «الايجاد عند الاسباب لابالاسباب » و....بحث نموده اند كه براى تكميل بحث، لازم است به نحوه طرح وبررسى اين مسائل و استدلال و استشهاد آنها به ادله عقلى، نقلى و كشفى پرداخته شود.
توحيد افعالى در آثار عرفا در دو زمينه كه يكى اعم از ديگرى و داراى شمول بيشترى است مطرح شده، بدين نحو كه عرفا گاه در مورد تاثير و عليت در كل عرصه خلقت و گاه در ارتباط با تاثير و فاعليت انسان و نحوه فاعليت او بحث نموده اند. در بخش اول بدين امر اشاره داشته اند كه چون تاثير و فاعليت و سببيت از شؤون وجود بوده و وجود نيز منحصر به حق تعالى است، پس تاثير و فاعليت منحصر در ذات حق است و ديگر اشيا صرفا بمنزله مظاهر عليت حق تعالى مى باشند، نه مؤثر حقيقى. در اين مورد، بخصوص در ارتباط با كيفيت صحت ياعدم صحت انتساب افعال به غير حق تعالى بحث نموده اند. در بخش دوم در زمينه اختيارى بودن فعل انسان كه مصحح تكليف و ثواب و عقاب او مى باشد، متكفل بحثى در ارائه راه حل، جهت توفيق بين قدرت مطلقه و تامه الهى از طرفى واختيار و اراده انسان از جانب ديگر شده اند كه در اين ميان با اتكا به نظريه تجلى به انضمام جوهره توحيد افعالى قاعده الامر بين الامرين را كه مفاد روايات مستفيضه اماميه است به نحو احسن تفسير نموده اند;
Post #1880
75