✅توکل از منظر قرآن و عارفان مسلمان
«توکل» یکی از مفاهیم کلیدی قرآن کریم، و عرفان است که نقش مهمی در زندگی و آرامش روان انسان دارد. در این نوشتار «توکل» در قرآن کریم، و عرفان و تصوف در دو بخش از منظر معناشناسی و جایگاه سلوکی بر اساس منابع معتبر تبیین می شود.
❤️توکل در قرآن
«رَبَّنَا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنَا وَإِلَیْکَ أَنَبْنَا وَإِلَیْکَ الْمَصِیرُ»(ممتحنه،۴)
«تَوَکَّلْ عَلَى اللهِ وَکَفَى بِاللهِ وَکِیلا» (سوره نساء، آیه ۸۱)
«وَمَن یَتَوَکَّل عَلَى اللهِ فَهُوَ حَسبُهُ.»(سوره طلاق، آیه ۳)
«إنَّ اللهَ یُحِبُّ المُتَوَکِّلِینَ» (سوره آل عمران، آیه۱۵۹)
«حَسْبِیَ اللهُ لا إلهَ إلاّ هُوَ عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وَ هُوَ رَبُّ العَرشِ العَظِیمِ.»(سوره توبه، آیه ۱۲۹)
«وَ إِلَیهِ یُرجَعُ الأَمرُ کُلُّهُ فَاعبُدهُ وَ تَوَکَّل عَلَیهِ.»(سوره هود، آیه ۱۲۳)
توکل به معنای اعتماد انسان در همه امور خویش بر خدای وکیل و کفیل است. توکل از ریشه «وَ – کَ – لَ» به معنای اظهار عجز و اعتماد به خداوند است. توکل به معنای تفویض امور به خداوند و رضایت دادن به تدبیر او و یا سپردن امور به او همراه با انقطاع از اسباب و علل ظاهری و اعتماد به او به عنوان سبب حقیقی و مرجع همه اسباب است.
توکل بر خدا موجب آرامش و موفقیت و عزت نفس می گردد. خدای تعالی حامى متوکلان است و با امدادهاى غیبى آنها را یارى مى فرماید.
«وَ کَفى بِاللهِ وَکِیلا.»(سوره نساء، آیه ۸۱)
توکل از نشانه های مومن است: «عَلَی اللهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُؤمِنون.»(سوره تغابن، آیه ۱۳)
توکل و مشتقات آن ۷۰ مرتیه در قرآن کریم به کار رفته و به موضوعاتی گوناگون می پردازد. نظیر:
🪷اهمیت و انگیزه توکل: «وَاتلُ عَلَیهِم نَبَأَ نُوحٍ إذ قَالَ لِقَومِهِ یَا قَومِ إِن کَانَ کَبُرَ عَلَیکُم مَّقَامِی وَتَذکِیرِی بِآیَاتِ اللهِ فَعَلَى اللهِ تَوَکَّلتُ فَأَجمِعُوا أَمرَکُم وَشُرَکَاءکُم ثُمَّ لاَ یَکُن أَمرُکُم عَلَیکُم غُمَّهً ثُمَّ اقضُوا إلَیَّ وَلاَ تُنظِرُونِ.»(سوره یونس، آیه ۷۱)
🪷علل و عوامل توکل: «وَإن جَنَحُوا لِلسَّلمِ فَاجنَح لَهَا وَتَوَکَّل عَلَى اللهِ إنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ العَلِیمُ.»(سوره انفال، آیه ۶۱)
🪷 آثار توکل: «فَبِمَا رَحمَهٍ مِّنَ اللهِ لِنتَ لَهُم وَلَو کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ القَلبِ لاَنفَضُّوا مِن حَولِکَ فَاعفُ عَنهُم وَاستَغفِر لَهُم وَشَاوِرهُم فِی الأَمرِ فَإِذَا عَزَمتَ فَتَوَکَّل عَلَى اللهِ إنَّ اللهَ یُحِبُّ المُتَوَکِّلِینَ.»(سوره آل عمران، آیه ۱۵۹)
🪷موارد توکل: «فَإِن تَوَلَّوا فَقُل حَسبِیَ اللهُ لا إلَهَ إلاَّ هُوَ عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وَهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظِیمِ.»(سوره توبه، آیه ۱۲۹)
🪷ضرورت تلاش و کار در کنار توکل: «وَقَالَ یَا بَنِیَّ لاَ تَدْخُلُواْ مِن بَابٍ وَاحِدٍ وَادخُلُوا مِن أَبوَابٍ مُّتَفَرِّقَهٍ وَمَا أُغنِی عَنکُم مِّنَ اللهِ مِن شَیءٍ إنِ الحُکمُ إلاَّ ِللهِ عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وَعَلَیهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُتَوَکِّلُونَ.»(سوره یوسف، آیه ۶۷). در برخی آیات نیز به خداوند به عنوان «وکیل» اشاره دارد: «الَّذِینَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إنَّ النَّاسَ قَد جَمَعُوا لَکُم فَاخشَوهُم فَزَادَهُم إیمَانًا وَقَالُوا حَسبُنَا اللهُ وَنِعمَ الوَکِیلُ.»(سوره آل عمران، آیه ۱۷۳)
به استناد برخی آیات نظیر «عَلَی اللهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُؤمِنون.»(سوره تغابن، آیه ۱۳) که مؤمنان را به توکل امر می فرماید چنین بر می آید که انسان بدون توکل، مؤمن نیست.
در قرآن کریم در ساحت های مختلف اجتماعی، سیاسی و نظامی به توکل امر شده است:
«إذ هَمَّت طَّآئِفَتَانِ مِنکُم أَن تَفشَلاَ وَاللهُ وَلِیُّهُمَا وَعَلَى اللهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُؤمِنُونَ.»(سوره آل عمران، آیه ۱۲۲) * «وَلَقَد نَصَرَکُمُ اللهُ بِبَدرٍ وَأَنتُم أَذِلَّهٌ فَاتَّقُواْ اللهَ لَعَلَّکُم تَشکُرُونَ.»(سوره آل عمران، آیه ۱۲۳)
«اللّهُ لا إلَهَ إلاّ هُوَ وَعَلَى اللهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُؤمِنُونَ.»(سوره تغابن، آیه ۱۳)
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذکُرُوا نِعمَتَ اللهِ عَلَیکُم إذ هَمَّ قَومٌ أَن یَبسُطُوا إلَیکُم أَیدِیَهُم فَکَفَّ أَیدِیَهُم عَنکُمْ وَاتَّقُوا اللهَ وَعَلَى اللهِ فَلیَتَوَکَّلِ المُؤمِنُونَ.»(سوره مائده، آیه ۱۱)
«قَالَ رَجُلاَنِ مِنَ الَّذِینَ یَخَافُونَ أَنعَمَ اللّهُ عَلَیهِمَا ادخُلُواْ عَلَیهِمُ البَابَ فَإذَا دَخَلتُمُوهُ فَإِنَکُم غَالِبُونَ وَعَلَى اللهِ فَتَوَکَّلُوا إن کُنتُم مُّؤمِنِینَ.»(سوره مائده، آیه۲۳)
Post #17174
578