تحولات اخیر بازار ارز و عوامل مؤثر بر نوسانات آن

🔹نوسانات ارزی دو هفته اخیر تحت تأثیر دو عامل اصلی، یعنی حساب جاری و حساب سرمایه، قرار دارد. حساب جاری شامل صادرات، واردات و بازگشت ارز حاصل از صادرات است، در حالی که حساب سرمایه به خروج سرمایه و انتظارات تورمی مربوط می‌شود. در سال‌های اخیر، نوسانات ارزی معمولاً در اواخر پاییز و اوایل زمستان و همزمان با سررسید تعهدات تجاری و اختلال در بازگشت ارز صادراتی تشدید می‌شد.
🔹امسال، نوسانات ارزی بیشتر ناشی از افزایش تقاضای خروج سرمایه بوده و کمتر به تحولات تجاری مربوط می‌شود. این وضعیت مشابه سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ است. با وجود محدودیت‌هایی در صادرات نفت، پتروشیمی و فولاد، روند تجارت کشور نسبتاً روان بوده و صف تخصیص ارز نیز با ورود ارزهای صادراتی و اقدامات بانک مرکزی در حال کاهش است.
🔹پس از فعال شدن بسته تحریمی جدید و افزایش نگرانی‌ها درباره چشم‌انداز اقتصاد، تقاضای خروج سرمایه در بازار ارز افزایش یافته است. این تقاضا به اخبار و تحولات اقتصادی و سیاسی سریع‌تر واکنش نشان می‌دهد. توقف نسبی نوسانات پس از عرضه اسکناس از سوی بانک مرکزی و کاهش نرخ ارز پس از اظهارات رئیس کل بانک مرکزی، نمونه‌ای از این واکنش‌پذیری است.
🔹تحولات اخیر بازار ارز را نمی‌توان صرفاً ناشی از افزایش تقاضای تجاری یا کاهش عرضه دانست. بانک مرکزی از ابتدای سال حدود ۴.۷ میلیارد دلار ارز خریداری کرده تا در مقاطع پرریسک، به‌ویژه پاییز و پایان سال میلادی و چینی، امکان مداخله داشته باشد. هدف، هدایت تدریجی نرخ ارز در یک کانال مشخص و جلوگیری از جهش ناگهانی آن است؛ البته در صورت کاهش فشارهای خارجی یا ایجاد گشایش، روند نرخ ارز می‌تواند معکوس شود.
🔹عرضه اسکناس به معنای تخلیه ذخایر بانک مرکزی نیست. بانک مرکزی در ابتدای سال خالص خرید مثبتی داشته و در قیمت‌های بالاتر فروش و در نرخ‌های پایین‌تر خرید انجام می‌دهد. برای نمونه، روز یکشنبه حدود ۸۰۰ نفر معادل ۷ میلیون دلار از بانک مرکزی ارز دریافت کردند و همزمان بانک مرکزی در نرخ‌های پایین‌تر خرید کرد؛ بنابراین این روند بخشی از سیاست مداخله‌ای برای مدیریت نوسانات بازار است.
🔹رئیس کل بانک مرکزی با اشاره به استفاده از حراج هلندی اعلام کرد که این بانک می‌تواند در نرخ‌های بالاتر فروش و در نرخ‌های پایین‌تر خرید انجام دهد تا امکان مدیریت بازار را حفظ کند. این ابزارها در بازاری که بخش قابل توجهی از تقاضای آن سرمایه‌ای و ناشی از خروج سرمایه است، اهمیت بیشتری دارند. بر این اساس، نوسانات اخیر بیشتر از جنس تحولات حساب سرمایه و افزایش انتظارات بوده و بانک مرکزی تلاش دارد با مداخلات هدفمند، از جهش ناگهانی نرخ ارز جلوگیری و حرکت آن را تدریجی‌تر کند.
💵 @Arz_Fouri