(دسته‌بندی کامل و استاندارد برای اینکه توی متدولوژی و SPSS حتی یک متغیر رو اشتباه وارد نکنی!)
خیلی وقت‌ها بچه‌ها متغیرهای کیفی و کمی رو با مقیاس‌های اسمی، رتبه‌ای، گسسته و پیوسته قاطی می‌کنن و موقع انتخاب آزمون آماری یا تنظیم ستون Measure در SPSS سردرگم میشن.
کل متغیرهای دنیای پزشکی و سلامت، در یک ساختار ۲ در ۲ بسیار شفاف و منطقی دسته‌بندی میشن: ☕️👇
📌 بخش اول: متغیرهای کیفی
متغیرهایی که جنس عددی ندارند، بلکه بیانگر یک ویژگی، صفت یا طبقه‌بندی هستند:
🔹 ۱. کیفی اسمی (Nominal):
▫️ تعریف: دسته‌هایی که هیچ ترتیب، برتری یا رتبه‌ای نسبت به هم ندارند.
▫️ مثال‌های بالینی: جنسیت (زن/مرد)، گروه خونی (A, B, AB, O)، وضعیت تاهل، محل سکونت (شهری/روستایی)، نوع بیماری، نتیجه تست کرونا (مثبت/منفی).
▫️ گزارش در مقاله: تعداد و درصد
n (%)
.
🔹 ۲. کیفی ترتیبی یا رتبه‌ای (Ordinal):
▫️ تعریف: دسته‌هایی که نظم و ترتیب مشخص دارند، اما فاصله ریاضی بین رده‌ها دقیق و مساوی نیست.
▫️ مثال‌های بالینی: شدت درد (خفیف، متوسط، شدید)، استیج سرطان (I, II, III, IV)، سطح تحصیلات (دیپلم، کارشناسی، ارشد، دکتری)، گزینه‌های طیف لیکرت (کاملاً مخالف تا کاملاً موافق)، درجه‌بندی رضایت بیمار.
▫️ گزارش در مقاله: میانه و دامنه بین‌چارکی
Median (IQR)
.
📌 بخش دوم: متغیرهای کمی
متغیرهایی که از جنس عدد، مقدار و اندازه‌گیری واقعی هستند و محاسبات ریاضی روی آن‌ها معنادار است:
🔹 ۳. کمی گسسته:
▫️ تعریف: متغیرهای «شمارشی» که فقط اعداد صحیح (غیر اعشاری) را می‌پذیرند. یعنی مقدار بینابینی و نیمه ندارند.
▫️ مثال‌های بالینی: تعداد زایمان‌ها، تعداد دفعات بستری در بیمارستان، تعداد فرزندان، تعداد دندان‌های پوسیده، تعداد حملات تشنج در ماه. (هیچ‌وقت نمی‌توان گفت فرد ۲.۵ بار بستری شده است!).
▫️ گزارش در مقاله: بر اساس توزیع داده‌ها به صورت
Mean ± SD
یا
Median (IQR)
.
🔹 ۴. کمی پیوسته:
▫️ تعریف: متغیرهای «اندازه‌گیری‌شونده» که در یک بازه مشخص می‌توانند بی‌نهایت مقدار عددی و اعشاری به خود اختصاص دهند.
▫️ مثال‌های بالینی: وزن، قد، فشار خون، سطح هموگلوبین خون، دمای بدن.
▫️ گزارش در مقاله: در صورت نرمال بودن
Mean ± SD
و در صورت غیرنرمال بودن
Median (IQR)
.
🛠 تطبیق با نرم‌افزار SPSS:
توی SPSS برای ستون Measure فقط ۳ گزینه وجود داره:
▫️ برای متغیرهای کیفی اسمی 👈 گزینه Nominal
▫️ برای متغیرهای کیفی رتبه‌ای 👈 گزینه Ordinal
▫️ برای هر دو مدل متغیر کمی (چه گسسته و چه پیوسته) 👈 گزینه Scale
📌 روابط عمومی کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی دانشگاه علوم‌پزشکی اردبیل
🆔 @arums_src