🚀 راهنمای تشخیص انواع متغیر: از صفر تا صدِ داده‌ها

در قدم اول، یادت باشد متغیرها یا با «عدد» حرف می‌زنند (کمی) یا با «صفت و ویژگی» (کیفی).

۱. متغیرهای کیفی 🗣️
این‌ها عدد نیستند، بلکه دسته‌بندی‌اند. خودشان به دو دسته تقسیم می‌شوند:
• اسمی (Nominal): فقط برچسب
تست تشخیص: از خودت بپرس «آیا بین این گروه‌ها اولویت یا رتبه‌ای هست؟» اگر جواب نه بود، اسمی است.
مثال: جنسیت، شهر محل سکونت، نوع بیماری، برند گوشی.
نکته: شماره کد پستی یا شماره دانشجویی هم اسمی هستند! با اینکه عدد دارند، اما این عدد فقط یک «اسم» است (نمی‌توانی دو کد پستی را با هم جمع کنی!).
• رتبه‌ای/ترتیبی (Ordinal): پله‌پله
تست تشخیص: از خودت بپرس «آیا می‌توانم این‌ها را از کم به زیاد مرتب کنم؟» اگر جواب بله بود اما فاصله بین پله‌ها دقیق نبود، رتبه‌ای است.
مثال: سطح تحصیلات، میزان رضایت (کم، متوسط، زیاد)، رتبه در مسابقه (اول، دوم، سوم).
نکته: در اکثر مقالات، طیف لیکرت (خیلی موافقم تا خیلی مخالفم) رتبه‌ای است، اما در تحلیل‌های پیشرفته گاهی با آن مثل متغیر «فاصله‌ای» برخورد می‌کنند.

۲. متغیرهای کمی 🔢
این‌ها با عدد و مقدار سر و کار دارند:
• گسسته (Discrete): فقط اعداد صحیح
تست تشخیص: از خودت بپرس «آیا می‌توانم مقدار نصف (اعشار) داشته باشم؟» اگر جواب نه بود (یعنی فقط شمارشی است)، گسسته است.
مثال: تعداد فرزندان، تعداد ضربان قلب در دقیقه، تعداد مقالات چاپ شده. (نمی‌گوییم ۲.۵ تا مقاله داریم!).
• پیوسته (Continuous): دنیای اعشار
تست تشخیص: اگر بتوانی بین دو عدد، بی‌نهایت عدد دیگر (اعشاری) پیدا کنی، پیوسته است. معمولاً این‌ها با «ابزار» اندازه‌گیری می‌شوند نه با «شمارش».
مثال: قد، وزن، فشار خون، زمان انجام کار.

۳. تشخیص پیشرفته: فاصله‌ای یا نسبی؟ 📏
اینجاست که خیلی‌ها اشتباه می‌کنند. هر دو «کمی» هستند، اما تفاوت در «صفر» است:
• فاصله‌ای (Interval): صفرش قراردادی است. یعنی صفر به معنی «هیچ» نیست.
مثال: دمای هوا (صفر درجه یعنی هوا سرد است، نه اینکه دما وجود ندارد!) یا ساعت (ساعت ۰۰:۰۰ یعنی شروع روز، نه نبودِ زمان).
• نسبی (Ratio): صفرش واقعی است. یعنی صفر یعنی «هیچ و تمام».
مثال: درآمد (صفر تومان یعنی پولی نداری)، سن (صفر یعنی هنوز به دنیا نیامده).

- تیم تولید محتوای کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده پرستاری گرمی 🌱