​​Odamzod tushungan eng oxirgi til

Hech o’ylab ko’rganmisiz — Assembler nima? Nima uchun u mavjud o’zi? Qayerda ishlatiladi va hozir o’rgansa bo’ladimi? Bugun Siz bilan shu “til” haqida gaplashamiz.

Umuman, bu til birinchi bo’lib 1949-yilda birinchi o’ylab topilgan. Bu til raqamli har bir qurilmada ishlaydi va “Low level language” deb yuritiladi, ya’ni bu til “Pastki qatlam tili” deb tan olinadi.

“Pastki qatlam tili” nima degani?
Avvalo, biz qurilma qanday ishlashini bilib olishimiz kerak. Har bir raqamli qurilma kamida bitta markaziy protsessordan tashkil topadi. Bu protsessor 0 va 1’lar qatorini o’ziga qabul qiladi, ya’ni bir deganda bir nechta 0 va 1lar yig’indisi protsessor ichiga kirib boradi, natijada esa boshqa 0 va 1lar yi’gindisi chiqariladi. Qatordagi 0 va 1lar soni 2, 4, 8, 16, 32 yoki 64ta bo’ladi (64, 32bit protsessor degani ham shundan kelib chiqadi).

Bitta 64ta 0/1dan tarkib topgan qator uch xil tipda bo’ladi:
1. Buyuruq (Command — Protsessor nima qilishi kerakligi).
2. Ma’lumot (Data — Buyuruqni bajarishda ishtirok etuchi foydalanuvchi ma’lumoti).
3. Adres (Address — Natija qayerdan/qayerga yozilishi kerakligi).

Demak, protsessor keluvchi ma’lumotga nisbatan o’z ishini boshqara olar ekan. Aynan shu narsa “Eng pastki qatlam tili” deb yurutiladi, chunki aynan 64ta 0/1lar biror ma’noga egadir. Bitta 0 yoki 1 ma’noga ega bo’lmagan ma’lumot birligidir.

Assembly’mi yoki Assembler?
Endi yana ham qizig’i boshlanadi. Biz shu 64ta 0/1larni aniqlashtirib olishimiz protsessor ishlab chiqaruvchisiga bog’liqdir, ya’ni aynan Intel yoki AMD (va boshqalar) protsessorni shu aniq tartiblarni tushunadigan qilib qurilma arxitekturasini ishlab chiqaradilar. Aynan shu narsa Assembly language (o’rnatilish tili) yoki Machine Language deb ataladi, chunki u protsessor ishlab chiqarilganda, qurilmaga bog’lab chiqariladi.

Albatta, har bir 64ta 0/1ni eslab qolish mushkul ish. Shuning uchun yuqorida sanab o’tilgan kompaniyalar shu 0/1larga ekvivalent so’zlarni bog’lab chiqishadi:

10110000 01100001
MOV AL, 61h

Bu osonlashtirilgan so’zlar yig’indisi esa Assembler deb ataladi. Siz shu so’zlarni ishlatganingizda Siz so’ragan buyuruq 0 va 1lar yig’indisiga aylantirilib, protsessor tomonidan ishlatiladi.

Shining uchun ham Assembler tili — odamzod tushunishi mumkin bo’lgan eng oxirgi til hisoblanadi.

Ilm izlashdan to’xtamang!
@app_hbs