‍ 🔸اگر تصویر مربوط به «بیلگه‌میش» بر روی جام حسنلو را با دقت بررسی کنیم، خواهیم دید که پادشاه، سربندی مارمانند بر سر دارد. در این نوشتار، به بررسی معنای این نماد می‌پردازیم.


دکتر رحیم آک بایراک، مورخ و سومرولوگ ایرانی، بر این باور است که:

نام شخصیت اصلی «حماسه جاودانگی» ـ مشهور به حماسه بیلگه‌میش ـ تنها در ساختار و آوانویسی ترکی معنا و مفهومی هماهنگ با نقش او در داستان می‌یابد.

در زبان ترکی، واژه‌ی بیلگه به معنای «دانش و خرد» است، و میش، پسوندی توصیفی برگرفته از نام گیاه بلندی است که در کنار رودخانه‌ها و مرداب‌ها می‌روید (گمیش).
ترکیب این دو واژه،
> بیلگه + میش = فردی خردمند و حکیم، دارای دانشی فراتر از دیگران.

در کهن‌ترین نقشه‌های بابل نیز، نام شهر با ساختاری مشابه و ترکیبی از واژه‌های ترکی و سامی آمده است:
> باب بیلیم = دروازه‌ی دانش
(باب = دروازه / بیلیم = علم، دانش)

نمونه‌هایی از واژه‌های مشابه در ترکی مدرن:
قریمیش = زن سالخورده
قوجالمیش = مرد سالخورده
اپریمیش = فرسوده شده
جامیش = گاو یا بوفالو سنگین‌وزن

مفهوم مار در اندیشه‌ی باستان:
از دوران پیشاتاریخ، تصویر مار بر صخره‌ها به دلیل ویژگی طبیعی او ـ یعنی «پوست‌اندازی» ـ نمادی از خرد، دگرگونی، گذر و جریان میان دو جهان (مادی و معنوی) بوده است.
تقریباً تمامی فرهنگ‌های متأخر این مفهوم را در هنر خود، در کنار شخصیت‌های دانا و خردمند، به‌کار برده‌اند.

برخی واژه‌های برگرفته از این مفهوم در زبان ترکی:
ایل = سال (نشانه‌ی تغییر)
یئل = باد (نشانه‌ی گذر)
لو = بینش (نشانه‌ی خرد)

از این رو، سربند مارمانند بیلگه‌میش در هنر حسنلو، بازتاب تصویری همان معنای «مرد حکیم» است که در نام ترکی او نهفته است.

حال از دوستان علاقه‌مند به تاریخ دعوت می‌کنم شخصیت دیگر این حماسه، یعنی «اوت‌نا‌پیشدیم» (همسان با حضرت نوح در متون مقدس) را در بخش نظرات تحلیل کنند.


. تاریخ واقعی ایران


🆔 @ancientaz