🔬 بکارگیری هوش مصنوعی در مرورهای نظام مند؛ از «کمک‌یار» تا «همکار پژوهشی»

اگر در حال انجام مطالعه Systematic Review  (مرور نظام مند) هستید، احتمالاً این سؤال برایتان مطرح شده است:

🤖 واقعاً کدام بخش‌های مرور نظام مند را می‌توان به هوش مصنوعی سپرد؟
نتایج یک پژوهش، در قالب دو مقاله در سال ۲۰۲۶، پاسخ جالبی به این سؤال داده است.
در این پژوهش مروری، ۱۱۵ مطالعه تجربی درباره استفاده از GenAI/LLM در مراحل مختلف مرورهای نظام مند بررسی شده‌اند.

📌 مقاله اول (Rapid Review):
یافته مهم: شواهد فعلی بیشتر از استفاده GenAI  در کارهای زیر را حمایت می کند:
·         غربالگری عنوان و چکیده
·         استخراج داده‌ها
در برخی ارزیابی‌های باکیفیت، حساسیت بالای 90 درصد و کاهش بار کاری پژوهشگران از ۲۷ تا ۷۱ درصد گزارش شده است.
اما برای کارهای زیر شواهد هنوز متغیرتر است:
·         اسکرین متن کامل مقالات
·         ارزیابی ریسک بایاس
·         سنتز کیفی
·         نوشتن گزارش مقاله

یک نکته بسیار مهم:
❌ تولید کاملاً خودکار یک مرور نظام مند توسط GenAI/LLM  هنوز قابل اتکا نیست.
نویسندگان بر یک مدل Human-in-the-loop  تأکید می‌کنند؛ یعنی AI کار را سریع‌تر می‌کند، اما تصمیم‌گیری علمی همچنان بر عهده پژوهشگر است.

📌 مقاله دوم Good Practices Report:
یک Task Force بر اساس همین مجموعه ۱۱۵ مطالعه، توصیه‌هایی برای استفاده مسئولانه از GenAI/LLM در  انجام مطالعه مرور نظام مند ارائه کرده است.
پیام اصلی بسیار روشن است:
GenAI can augment, but not replace, human expertise in SLRs.
یعنی:
🤖 هوش مصنوعی: افزایش سرعت و کاهش کارهای تکراری
👨‍🔬 پژوهشگر: قضاوت علمی، کنترل کیفیت و مسئولیت نهایی
این گزارش همچنین بر چند اصل تأکید می‌کند:
✅ استفاده از AI باید متناسب با وظیفه ارزیابی شود.
✅ قوانین و معیارهای تصمیم‌گیری باید از قبل مشخص باشند.
✅ موارد مشکوک یا اختلافات AI و پژوهشگر باید توسط انسان بررسی شوند.
✅ استفاده از AI باید به‌صورت شفاف در روش مطالعه گزارش شود.
❌ استفاده مستقل و کاملاً خودکار از AI برای انجام SLR توصیه نمی‌شود.

🎯 پیام مهم برای پژوهشگران:
به نظر می‌رسد سؤال دیگر این نیست که آیا از AI در Systematic Review استفاده کنیم یا نه؟
بلکه سؤال مهم‌تر این است:

✅در کدام مرحله، برای چه کاری، با چه سطحی از نظارت انسانی و با چه روش کنترل کیفیتی از AI استفاده کنیم؟
این دقیقاً همان مسیری است که در این کانال و کارگاه‌های «بکارگیری ابزارهای هوش مصنوعی برای انجام مطالعات مروری» دنبال می کنیم.
 
📚 مقاله اول:
PubMed – The Use of Generative Artificial Intelligence in Systematic Literature Reviews
📚 مقاله دوم:
PubMed – Generative Artificial Intelligence for Systematic Literature Reviews: A Good Practices Report
 
#مطالعه_مروری
#مرور_نظام_مند
#مطالعه_سیستماتیک

 
https://t.me/AIReviewStudies