AIMAGAMBETOV

Мемлекет басшысы әлеуметтік салаға бөлінетін қаражаттың тиімді жұмсалуына қатысты маңызды мәселелерді көтерді. Біз де жұмыс барысында осы проблемалармен жиі кездесеміз.

Қосып жазу мен алаяқтықтан бөлек, кейде артық шығынға жүйедегі рәсімдердің өзі себеп болады.

Мемлекет қажетсіз қызметтерге қаржы жұмсайды, ал адам уақытын жоғалтып, бюрократиялық кедергілерге тап болады.
Нақты бір мысал келтірейін.

Өткен жылы біздің комитет мүгедектікті қайта растау үшін адамды міндетті түрде ауруханаға жатқызу мәселесін көтерді. Әңгіме денсаулық жағдайы тұрақты әрі қайтымсыз сипат алған адамдар туралы болып отыр.

Егер адамға ауруханаға жатудың қажеті болмаса және стационарлық тексеру сарапшыларға жаңа ақпарат бермесе, оны тек медициналық-әлеуметтік сараптамаға жолдама алу үшін ауруханаға жатқызудың мәні неде?

Соған қарамастан, адам дәрігерге жазылып, талдаулар тапсырып, жолдама рәсімдеп, емдеуге жатқызу порталы арқылы кезекке тұруға мәжбүр болды. Кейін ауруханаға жатып, медициналық қажеттілік болмаса да, қайтадан тексеруден өтіп, ем қабылдады.

МӘМС жүйесі мен бюджет үшін - артық шығын. Адам үшін - жоғалған уақыт пен қосымша қиындық. Дәрігерлер үшін - артық жүктеме. Басқа науқастар үшін - стационардағы орынды ұзағырақ күту.

Біз бұл мәселені талқылауға шығарып, Денсаулық сақтау және Еңбек министрліктерімен бірлесіп, заңға тәуелді актілерге өзгерістер енгізу арқылы ортақ шешім таптық.

Тағы бір мысал - жүрек ауруы, тиісті тәуекел болмаса да, онкологиялық стационарға жатқызар алдында міндетті түрде ЭКГ, эхокардиографиядан өтіп, кардиологтің кеңесін алу талабы.

Тек Қарағандыдағы бір онкологиялық орталықтың өзінде жыл сайын шамамен 17 мың науқас стационарға жатқызылады. Бұл - мыңдаған қайталама тексеру. Ал олар жүргізілмесе, медициналық ұйымға Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры тарапынан санкция қолданылады.

Дәрігерлердің өздері зерттеу нәтижелерінің жарамдылық мерзімін бірнеше айға дейін ұзартуды, ал қайта тексеруді медициналық көрсетілім бойынша ғана жүргізуді ұсынып отыр.
Қайта қарауды қажет ететін мұндай талаптар аз емес.

Сондықтан цифрландыру, жасанды интеллектіні қолдану және үдерістердің өзін қайта қарау қажет.

Мемлекет басшысы бұған дейін атап өткендей, алдымен қандай әрекеттер шынымен қажет екенін, қайсысы қайталанатынын және мемлекеттік органдар қандай мәліметтерді адамның қатысуынсыз бір-бірінен ала алатынын анықтап алу керек.
Артық рәсімді электронды форматқа көшіру оның артықтығын жоймайды. Ол тек электронды артық рәсімге айналады.

Медициналық-әлеуметтік сараптама жүйесіне де реформа қажет. Мұнда екі міндетті қатар шешу керек: мүгедектікті негізсіз белгілеуге жол бермеу және көмек алуға құқығы бар адамдарға қойылатын артық кедергілерді жою.

Заң бұзушылықтармен күрес рәсімдердің ашықтығын, әділдігін және қолжетімділігін арттырумен қатар жүруге тиіс.

Тиісті шешімдердің қабылдануы үшін жұмыс істейміз.

Реформаның нәтижесі әр адамға түсінікті болуы керек: заң бұзушылықтарға мүмкіндік азайып, бюрократия қысқарып, тиісті көмек шын мұқтаж адамдарға уақытында жетуі тиіс.

Глава государства поднял важные вопросы об эффективности социальных расходов. В своей работе мы регулярно сталкиваемся с проблемами, о которых он говорил.

Помимо приписок и мошенничества, причиной лишних расходов порой становятся и сами процедуры.

Государство платит за действия, которые не всегда необходимы, а человек теряет время и сталкивается с бюрократией.

Приведу конкретный пример.
В прошлом году наш комитет поднял проблему обязательной госпитализации для повторного подтверждения инвалидности. Речь шла о случаях, когда состояние человека носит стойкий и необратимый характер.

Если госпитализация не нужна для лечения и не дает экспертам новой информации, зачем помещать человека в стационар только ради направления на медико-социальную экспертизу?

Однако человек был вынужден записываться к врачу, сдавать анализы, оформлять направление, вставать в очередь через портал госпитализации. Затем он ложился в больницу, где вновь проходил обследования и лечение, хотя медицинской необходимости в этом могло и не быть.

Для бюджета и системы ОСМС - лишние расходы. Для человека - потерянное время. Для врачей - дополнительная нагрузка. Для других пациентов - более долгая очередь на больничную койку.

Мы вынесли проблему на обсуждение и совместно с министерствами здравоохранения и труда нашли решение через изменения в подзаконные акты.

Другой пример - обязательные ЭКГ, эхокардиография и консультация кардиолога перед госпитализацией в онкологический стационар даже при отсутствии сердечной патологии. Только в одном онкоцентре Караганды ежегодно проводится около 17 тысяч госпитализаций. Это означает тысячи повторных исследований, без которых медицинской организации грозят санкции ФСМС. Сами врачи предлагают установить срок действия результатов в несколько месяцев, а повторные исследования проводить по медицинским показаниям.
И таких требований немало.

Поэтому необходимы цифровизация, применение искусственного интеллекта и пересмотр самих процессов.

Как ранее отмечал Президент, сначала следует определить, какие действия действительно нужны, что дублируется и какие сведения государственные органы могут получать друг от друга без участия человека.
Если просто перевести избыточную процедуру в электронный формат, она станет электронной, но не перестанет быть избыточной.

Система медико-социальной экспертизы также требует реформы. Здесь предстоит одновременно решать две задачи: исключать необоснованное установление инвалидности и убирать лишние барьеры для людей, которым помощь действительно положена. Борьба со злоупотреблениями должна сопровождаться повышением прозрачности, справедливости и доступности процедур.

Будем работать над принятием соответствующих решений.

Результат реформы должен быть понятен каждому: меньше возможностей для злоупотреблений, меньше бюрократии и своевременная помощь тем, кому она положена.

VO₂, HRV, қадам саны, калория саны… Кейде көрсеткіштерді жақсартамыз деп жүріп, жаттығудың өзінен ләззат алуды ұмытып кетеміз.

Бұл тек спортқа қатысты емес. Күнделікті өмірде де жоспар, нәтиже, тиімділік, одан да жоғары, одан да жақсы, жаңа бастама деп үнемі алға ұмтыламыз. Сөйтіп, өмірдің өзін бір үлкен жобаға айналдырып жіберетіндейміз.

Жақында осы туралы ойланған едім. Кеше The Atlantic журналынан дәл осы тақырыптағы жақсы эссе оқыдым.

Алға ұмтылу маңызды. Бірақ сол жолда бүгінгі күнді жоғалтып алмау одан да маңызды шығар. Кейде жай ғана жүгіруден, таза ауамен тыныстаудан, бір кесе кофе ішуден, жақын адаммен әңгімелесуден, балаларыңмен ойнаудан, бетіңе тиген жел мен күннің жылуынан ләззат алуды ұмытпау керек.

Кейбір сәттерді өлшеудің қажеті жоқ. Оларды сезініп, өмір сүру керек деген ой ұнады.

⚡️Қасым-Жомарт Тоқаев:
 
«Әлеуметтік салада, әсіресе, түрлі деңгейдегі мүгедектікті айқындаған кезде әлі де заңды белден басу фактілері кездесетінін осыдан-ақ аңғаруға болады.
 
Біз кездері мүгедектігі бар жандар 800 мыңнан асып кетті, ал халық саны – 20 миллион. Бейбіт заманда бұған сену қиын. Жазушы Чеховтің сөзімен айтсақ, «Бұлай болмауға тиіс, өйткені олай болуы ешқашан мүмкін емес».
 
Қазақстанда ғана босанған әйел үш жылға декреттік демалысқа шыққанда, қаржылық пакеті мен жеңілдік төлемдері, ең бастысы, жұмыс орны сақталатынын еске салғым келеді. Мемлекет жас аналарды, кем дегенде, бұрынғы жұмысына орналастыруға міндетті.
 
Халықаралық рейтингтерде ұдайы көш бастайтын елдердің бірқатарында мұндай әлеуметтік жеңілдіктер жоқ, болуы да мүмкін емес.
 
Ол жақта босанған аналар жарты айдан кейін қызметіне оралуға асығады, әйтпесе жұмысынан айрылады. Мемлекет кепілдік беретін тегін көмек жайында естімеген, ондай әлеуметтік қолдау шаралары бар дегенге сенбейді де.
 
Ал біз мұны ашық айтпаймыз. Халықаралық рейтингтерде 30, 40, 50-орындарда, тіпті, одан да төмен сатыда орналасамыз. Азаматтарға қандай қамқорлық көрсетіліп жатқанын ешкім білмейді».
 
t.me/aqorda_resmi

⚡️Мемлекет басшысы:
 
«Сол сияқты бастауыш сынып оқушыларын тегін ыстық тамақпен қамту дегенді көз алдарына елестете алмайды.
 
Аз қамтылған немесе ауқатты отбасыдан шыққанына қарамастан, 1-4 сынып оқушыларының барлығына ыстық тамақ беріледі. Мұны жақсы білесіздер.
 
Талаптар мен нормаға сай, таңғы және түскі ас бала күні бойы алуға тиіс құнардың 40 пайызын өтеуі керек. Мұндайды қай елден көрдіңіздер?
 
Сондай-ақ шұжық, фастфуд, газдалған сусын секілді зиянды тағам түрлерін мәзірден толығымен алып тастадық, қант пен тұз мөлшерін азайттық. «Гүлденген социализмнің» тұсында да мұндай қамқорлық болмаған.
 
Парламенттің бұрынғы құрамы заңнамаға есту қабілеті бұзылған балаларға арнайы құрылғыны ақысыз беру туралы өзгерістер енгізу қажет деп ұйғарды. Мұндай аппараттар шетелде шығарылады. Сондықтан Үкімет тез арада отандық өндірісті жолға қоюы керек.
 
Жалпы, Үкімет Құрылтаймен және қоғамның белсенді өкілдерімен бірлесіп, әлеуметтік көмектер мен жеңілдіктердің мақсатқа сай берілуін қамтамасыз етуі қажет.
 
Бір сөзбен айтқанда, мемлекет шын мәнінде мұқтаж жандарға көмек қолын созуға міндетті. Сонда ғана әділдік салтанат құрады.
 
Бұл жұмыстан осы аттас партия да тыс қалмайды деп сенемін».
 
t.me/aqorda_resmi

Инватакси. Неге адам басқа қалаға барғанда бұл қызметті пайдалана алмай қалады?

Адам өз қаласында инватаксимен емханаға, оңалту орталығына барып жүр. Бірақ емделу үшін Астанаға немесе облыс орталығына барса, қиындыққа тап болады. Өйткені бұл қызмет тұрақты тіркелген жеріне байланысты көрсетіледі. Басқа қалада оны пайдалану мәселесін қайта шешуге тура келеді.

Арнайы жабдықталған көлікке мұқтаж адамға кәдімгі такси жарай бермейді. Сонда емделуге жолдама бар, ал вокзалдан ауруханаға қалай жететіні белгісіз.

Кеше осы мәселені жағдайды өз тәжірибесінен жақсы білетін әріптесім, депутат Елдос Баялышбаевпен талқыладық.

Инватакси қызметін тіркелген жеріне қарамастан пайдалану мүмкіндігін беру керек деген ортақ пікірге келдік. Мұны экстерриториялық қағидат деп атайды. Яғни адамның осы қызметті алуға құқығы расталса, ол емделуге немесе оңалтуға барған қаласында да инватакси пайдалана алуы тиіс.

Ол үшін өңірлер арасында мәлімет алмасуды, сапарларды есепке алуды және өзара есеп айырысуды реттеу қажет. Адамға осы қызмет үшін қарастырылған қаражатты барған қаласында да пайдалануға мүмкіндік беретін тетік керек.

Мәселе ең алдымен қолданыстағы қызметті дұрыс ұйымдастыруда. Бұл үшін бюджет шығынын міндетті түрде арттыру қажет емес.

Емделуге басқа қалаға барған адам өзіне күнделікті қажет қолдаудан айырылмауы керек. Осы мәселені шешу үшін жұмыс істеп жатырмыз.

Инватакси. Почему право на эту услугу должно заканчиваться на границе города?

Человек живет в своем городе, пользуется инватакси, может добраться до поликлиники или реабилитационного центра. Но когда ему нужно поехать на лечение в Астану или областной центр, возникает проблема: услуга привязана к месту постоянной регистрации.

В другом городе доступ к ней приходится решать заново.

При этом обычное такси для человека, которому нужен специально оборудованный транспорт, часто просто не подходит. Получается, направление на лечение есть, а возможность добраться от вокзала до больницы оказывается под вопросом.

Вчера обсуждали эту ситуацию с депутатом Елдосом Баялышбаевым, который очень хорошо знает проблему изнутри.

Мы пришли к выводу, что здесь необходимо ввести принцип экстерриториальности. Если право на инватакси уже подтверждено, человек должен иметь возможность воспользоваться услугой и в городе, куда приехал на лечение или реабилитацию.

Для этого нужно наладить обмен данными, учет поездок и расчеты между регионами. Проработать механизм, при котором предусмотренное финансирование следует за человеком. Задача прежде всего в правильной организации уже существующей услуги. Это решение даже не влечет за собой автоматического увеличения бюджетных расходов.

Поездка на лечение не должна лишать человека той поддержки, которая необходима ему каждый день. Работаем над этой задачей.

Сегодня была презентация проекта республиканского бюджета.

Изучаю параметры, пояснительные записки и заключение Высшей аудиторской палаты. Вопросов много - по доходам, долговой нагрузке, квазигоссектору и социальным расходам. Главное - какие реальные результаты мы получим за эти деньги.

Собственные доходы на 2027 год прогнозируют на уровне 19,9 трлн тенге. Звучит неплохо, но тут важна база для сравнения. На этот год планировали 19,24 трлн, а по факту ожидаем 17,13 трлн. Получается, рост вроде бы есть, но значительная его часть - это просто восстановление того, что бюджет недобрал в этом году.

Обычно вопросы задают Минфину или Минэку. Но ведь доходы напрямую зависят от отраслей. Поэтому у меня много вопросов к Минэнерго.

Например, планируется снижение облагаемого экспорта нефти. Только из-за этого мы теряем десятки миллиардов тенге поступлений по экспортной пошлине. Плюс меняется сама расчетная ставка. В итоге минус почти 300 млрд тенге.

Здесь нужны четкие пояснения. Это все чистые форс-мажоры или есть вопросы управления и планирования?

Следующий большой блок - квазигоссектор. Хочется четко видеть: сколько эти компании получают от государства и сколько ему возвращают.

По дивидендам от «Самрук-Қазына»? Куда идут эти деньги внутри группы и на какие цели направляются? Почему нормы БК остаются в стороне?

Такая же история с проектами «Байтерека». Какие конкретно проекты мы финансируем? Насколько они готовы? Какая часть денег вернется в бюджет и когда? Заранее делать общий вывод неправильно, будем детально разбираться по каждому направлению.

Еще одна серьезная тема - долги. По расчетам ВАП, погашение и обслуживание долга в 2027 году составит больше 40% доходов бюджета (без учета трансфертов из Нацфонда). Нам нужно четко понимать: сколько мы занимаем на реальное развитие, а сколько - просто чтобы перекрыть старые долги. Нужна динамика стоимости, сроков и валютной структуры долга, чувствительности к ставкам и курсу. Это позволит оценить, сколько возможностей остаелтся для новых задач. Займы сами по себе не являются большим злом. Надо смотреть цифры.

Отдельно всегда смотрю на здрав. Уже второй год снижаются расходы бюджета на ГОБМП, в связи с переводом части услуг и финансирования в пакет ОСМС. Главный практический вопрос здесь - чтобы это перераспределение не ударило по пациентам и не увеличило долги больниц. Передача Фонда в Минфин, имеющиеся проблемы по тарифам, по финансированию усугубляют проблемы.

Есть и интересная особенность по МРП: для одних расчетов показатель увеличивается, а для других сохраняется прежнее значение.

Ну и вопрос, который особенно волнует. Поскольку бюджет теперь формируется по блочному принципу, огромное значение имеют индикаторы. По каким результатам оценивается работа?

Например, когда в качестве индикатора качества образования ставят «количество хорошистов и отличников». Насколько это отражает реальные знания? Мы и так видим девальвацию оценок в школах страны. Подобные показатели только создают стимул улучшать отчетность на бумаге. Они не могут служить объективным ориентиром для блочного бюджета.

Аналогичные вопросы есть и по другим отраслям: что именно измеряет индикатор и как он связан с реальным финансированием?

Впереди много работы. Будем сообща искать ответы и готовить свои предложения.

https://www.instagram.com/reel/DdI4sO7sDY0/?stkn=aXh4aWtjOXZ2eXdm

Три года назад депутаты нашего комитета подняли вопрос регулирования использования смартфонов в школах и инициировали поправку по ограничению использования мобильных телефонов именно во время уроков - на 45 минут.

Поправка была принята, но практика показала, что этого недостаточно.

После этого, уже в конце 2025 года, депутаты комитета инициировали, а Парламент принял еще одну норму. Компетенция по определению правил использования смартфонов была передана от каждой отдельной школы на уровень профильного министерства, чтобы единую политику определяло именно оно.

Почему это было сделано?

Руководству школ очень трудно принимать такие решения на местах и каждый раз спорить с родителями, а ряд исследований показал необходимость общей политики.

Как видим, эта проблема имеет место во всем мире.

И вот что об этом говорит директор OECD по образованию Андреас Шляйхер по результатам исследования PISA:
«Мы очень четко видим, что ученики в школах с запретом на смартфоны имеют гораздо более низкий уровень отвлечения. Фактически, запрет на сотовые телефоны - это самый мощный фактор снижения отвлечения. На втором месте - наличие национальных правил использования смартфонов, которые дают четкие ориентиры для школ, но их эффект ниже.
Конечно, это дилемма. В идеале хотелось бы, чтобы ученики и учителя были обучены этому и делали осознанный выбор. Но из данных очень ясно следует, что такие подходы пока не работают. Мы часто видим рост отвлечения там, где правила обсуждаются и согласовываются между учениками и учителями. Дети просто не соблюдают эти принципы.
Поэтому я считаю, что запрет на смартфоны - это то, что может, по крайней мере в краткосрочной перспективе, стать одним из инструментов для решения большой проблемы, а именно того, что ученики говорят, будто больше не могут концентрироваться в классе» Андреас Шляйхер.

⏺Депутаттар Құрылтай Регламентін қабылдады

Құрылтай Регламенті Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының нормаларына және «Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заңға сәйкес әзірленді. Құжат Құрылтай депутаттарының қызметін реттейді.

Регламент – Құрылтай қызметін ұйымдастыруды айқындайтын кешенді құжат. Ол Қазақстан Республикасы Парламентінің және оның Палаталарының бұрын қолданыста болған регламенттері негізінде әзірленді. Құрылтайдың бір палаталы моделін және оның конституциялық өкілеттіктерінің жаңа жүйесін ескере отырып, отырыстарды өткізу тәртібі біріздендірілді, ал терминология жаңа Конституцияға сәйкестендірілді.

Құрылтайда заң жобаларын қарау тәртібі айтарлықтай өзгертілді. Заң жобаларын қараудың үш кезеңді моделі белгіленді. Бірінші оқылымда заң жобасының негізгі ережелері, мақсаттары мен міндеттері талқыланады. Екінші оқылымда бас комитеттің салыстырмалы кестесіне енгізілген түзетулер қаралады. Үшінші оқылымда заң жобасының түпкілікті редакциясы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігі және құқықтық олқылықтарды жою тұрғысынан қаралады. Бұл ретте халықаралық шарттарды ратификациялау (денонсациялау) екі оқылымда қаралады.

Жаңа конституциялық орган – Қазақстан Халық Кеңесімен өзара іс-әрекет жасау тәртібі жеке регламенттелді. Оның өкілдері өз өкілеттіктеріне жатқызылған мәселелер бойынша тыңдауларға, тұрақты комитеттер мен жұмыс топтарының отырыстарына қатысуға құқылы.

Сондай-ақ депутаттық әдеп қағидалары мен Әдеп жөніндегі кеңестің қызметін ұйымдастыру тәртібі жеке айқындалады.

Қорытынды ережелер Құрылтай қызметінің басталуы кезінде заңнамалық процестің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Бұған дейін Мәжіліске енгізілген заң жобаларын Құрылтай жаңа Регламенттің қағидалары бойынша қарауды жалғастырады. Осылайша, құқықтық сабақтастық сақталып, Парламенттің екі палаталы моделінен бірыңғай Құрылтай қызметіне ұйымдасқан түрде көшу қамтамасыз етіледі.
__

⏺Депутаты приняли Регламент Курултая

Регламент Курултая разработан в соответствии с нормами новой Конституции Республики Казахстан и Конституционного закона «О Курултае Республики Казахстан и статусе его депутатов». Документ регулирует деятельность депутатов Курултая.

Регламент является комплексным документом, определяющим организацию работы Курултая. Он подготовлен на основе ранее действовавших регламентов Парламента Республики Казахстан и его Палат. С учетом однопалатной модели Курултая и новой системы его конституционных полномочий унифицирован порядок проведения заседаний, а терминология приведена в соответствие с новой Конституцией.

Существенно изменен порядок рассмотрения законопроектов в Курултае. Устанавливается трехэтапная модель. В первом чтении обсуждаются основные положения, цели и задачи законопроекта. Во втором – поправки, включенные в сравнительную таблицу головного комитета. В третьем – окончательная редакция законопроекта на предмет ее соответствия Конституции Республики Казахстан и устранения правовых пробелов. При этом ратификация (денонсация) международных договоров рассматривается в двух чтениях.

Отдельно регламентируется взаимодействие с новым конституционным органом – Қазақстан Халық Кеңесі. Его представители вправе участвовать в слушаниях, заседаниях постоянных комитетов и рабочих групп по вопросам, отнесенным к его полномочиям.

Также отдельно определяются правила депутатской этики и организация деятельности Совета по этике.

Заключительные положения обеспечивают непрерывность законодательного процесса при начале деятельности Курултая. Законопроекты, ранее внесенные в Мажилис, продолжают рассматриваться Курултаем по правилам нового Регламента. Таким образом, сохраняется правовая преемственность и обеспечивается организованный переход от двухпалатной модели Парламента к деятельности единого Курултая.

t.me/quryltairesmi

NIS оқушыларының PISA-2025 нәтижелері шынымен де әсерлі.

Математика: 2018 жылы 554 балл, 2022 жылы 562, 2025 жылы 581 балл. 2025 жылғы ЭЫДҰ орташа көрсеткіші 463, Қазақстан бойынша 414 балл.

Жаратылыстану: тиісінше 526, 536 және 559 балл. ЭЫДҰ орташа көрсеткіші 482, Қазақстан бойынша 420 балл.

Оқу сауаттылығы: 511, 490 және 493 балл. ЭЫДҰ орташа көрсеткіші 461, Қазақстан бойынша 385 балл.

PISA-ның төрт циклі бойынша нәтиже NIS моделінің тиімділігін көрсетіп отыр. Оны қолдау, дамыту және озық тәжірибесін еліміздің басқа мектептеріне тарату маңызды.
Оқу-ағарту министрлігінің NIS тәжірибесін тарату жөніндегі бастамасы өте орынды әрі дер кезінде қолға алынған қадам.

Результаты НИШ в PISA-2025 действительно впечатляют.

Математика: 554 балла в 2018 году, 562 в 2022-м и 581 в 2025-м. Средний балл ОЭСР в 2025 году 463.

Естественные науки: 526, 536 и 559 баллов соответственно. ОЭСР 482.

Чтение: 511, 490 и 493 балла. ОЭСР 461.

Четыре цикла PISA подтверждают: модель НИШ работает. Ее нужно поддерживать, развивать и распространять успешные практики на другие школы страны. В этом контексте инициатива Министерства просвещения по распространению опыта NIS является важным шагом.

https://www.instagram.com/reel/DdB48xWDchh/?stkn=Z2NxN3B4OGV6MzVs

Комментарии руководителя программы PISA А. Шляйхера с данного видео.


«Результаты PISA, касающиеся использования искусственного интеллекта в образовании, несколько отрезвляют. Как правило, наиболее успешные учащиеся реже используют искусственный интеллект.

Меня зовут Андреас Шляйхер. Я директор Директората по образованию и навыкам ОЭСР и руковожу программой PISA.

В рамках PISA в каждой стране формируется репрезентативная выборка 15-летних учащихся. Они проходят международное стандартизированное тестирование, которое оценивает не только то, что они знают, но и то, насколько умеют применять свои знания. Мы также собираем большой объем дополнительной информации, позволяющей понять, в каких условиях учатся дети, работают учителя и функционируют системы образования.

В естественно-научной грамотности, которая была основным направлением исследования, значительных изменений мы не увидели. Результаты в целом остаются стабильными.

Однако мы наблюдаем резкое снижение читательской грамотности. Чтение всегда было основой всех остальных навыков, поэтому это особенно важно. Больше всего беспокоит снижение именно тех читательских навыков, которые приобретают ключевое значение в эпоху искусственного интеллекта: умения сопоставлять информацию из разных источников, отличать факты от мнений, ориентироваться в неоднозначной информации.

Молодые люди стали читать быстрее, но при этом менее точно. Это, конечно, нельзя назвать здоровой тенденцией.
Возможно, новые технологии предъявляют к молодым людям меньше требований в части критического мышления, осмысления информации, ее сопоставления и критической оценки. Они все больше превращаются в потребителей уже подготовленного знания. К сожалению, подобные изменения в поведении находят отражение и в результатах обучения.

Невозможно стать физически сильным, просто наблюдая за занятиями спортом. Чтобы стать сильнее, нужно заниматься самому. Точно так же ученики не становятся умнее, просто потребляя готовый контент. Они становятся умнее, когда прилагают собственные усилия.

К сожалению, многие приложения на основе искусственного интеллекта созданы для того, чтобы облегчить нам жизнь. Они предлагают готовые ответы вместо того, чтобы побуждать учащихся глубже размышлять и задавать правильные вопросы. Вероятно, именно это и отражают полученные результаты.

Вместе с тем там, где школьников целенаправленно учат анализировать и интерпретировать информацию, полученную с помощью искусственного интеллекта, использование ИИ уже демонстрирует более позитивную связь с результатами обучения.

Таким образом, формирование у молодых людей необходимого уровня грамотности в области искусственного интеллекта может стать противоядием от его возможных негативных последствий».

Андреас Шляйхер. Директор Директората по образованию и навыкам ОЭСР, руководит программой PISA.

У PISA есть показатели, которые иногда говорят о системе образования гораздо больше, чем средние баллы.

Вот, например, один из них. В Казахстане заметно снизилось участие семьи в учебе ребенка. В 2022 г. 68% школьников говорили, что родители хотя бы раз в неделю спрашивают, что они делали в школе. В 2025 таких уже 54%.

Доля детей, которые хотя бы раз в неделю обсуждают с родителями проблемы, возникающие в школе, снизилась с 61% до 45%. Такая тенденция наблюдается почти во всех странах, но и у нас снижение очень существенное.

И на этом фоне особенно интересно выглядят данные по поддержке со стороны наших учителей. Индекс teacher support в Казахстане составляет +0,65 при среднем показателе OECD +0,03. Это высокий результат.

Если же посмотреть на конкретные ответы детей по урокам естествознания, картина еще интереснее выглядит. 85% школьников говорят, что учитель интересуется обучением каждого ученика. 86% отмечают, что учитель продолжает объяснять, пока дети не поймут материал. А 88% дете говорят, что получают дополнительную помощь, когда она нужна. Все эти показатели заметно выше среднего по ОЭСР.

Получается интересная картина. Поддержка ребенка дома снижается, а школа и учитель, наоборот, продолжают брать на себя очень большую часть этой нагрузки.

И это еще раз показывает, насколько большой сегодня стала роль учителя. Учитель не просто объясняет тему. Он поддерживает ребенка, возвращается к непонятому материалу, помогает, когда не получается, не дает ученику выпасть из учебы.

Поэтому результаты PISA нельзя рассматривать только как оценку работы школы. Они связаны и с тем, что происходит дома: разговаривают ли с ребенком, интересуются ли его учебой, замечают ли его трудности.

Лучший результат появляется тогда, когда школа и семья не перекладывают ответственность друг на друга, но поддерживают ребенка вместе.

PISA-ның орташа балдарынан бөлек көрсеткіштері кейде әлдеқайда қызығырақ.

Мысалы, бір жағынан Қазақстанда отбасының бала оқуына күнделікті араласуы айтарлықтай төмендеген. 2022 жылы оқушылардың 68%-ы ата-анасы аптасына кемінде бір рет мектепте не істегенін сұрайтынын айтса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 54%-ға түскен.

Мектепте туындаған мәселелерді ата-анасымен тұрақты талқылайтын балалардың үлесі де 61%-дан 45%-ға төмендеген. Мұндай тенденция көптеген елде бар, бірақ біздегі төмендеу өте үлкен.

Екінші жағынан, мектептегі мұғалім қолдауы өте жоғары. PISA өлшейтін teacher support индексі Қазақстанда +0,65, ал OECD орташа көрсеткіші +0,03. Оқушылардың 85%-ы мұғалім әр баланың оқуына қызығушылық танытатынын, 86%-ы түсінгенше түсіндіруді жалғастыратынын, 88%-ы қажет кезде қосымша көмек беретінін айтады. Бұл көрсеткіштердің барлығы OECD орташа деңгейінен айтарлықтай жоғары.

Яғни бір қызық қарама-қайшылық бар. Үйдегі күнделікті оқу қолдауы әлсіреп бара жатқан кезде мектеп пен мұғалімнің балаға көрсететін қолдауы жоғары деңгейде керсінше.

Бұл біздің мұғалімдерге түсетін жауапкершіліктің қаншалықты үлкен екенін де көрсетеді. Мұғалім тек тақырып түсіндіріп қана қоймайды. Көп жағдайда баланы қолдап, қайта түсіндіріп, оқуында қиындық туған кезде жанынан табылады.

Бірақ мектеп отбасының орнын толық баса алмайды. Баланың нәтижесі үшін мектеп пен ата-ананың қолдауы бірін-бірі толықтырғанда ғана нәтиже жақсы болады . Сондықтан PISA нәтижесіне тек мектептің жұмысы емес, отбасының балаға күнделікті көрсететін қолдауы да тікелей әсер етеді.